Büyük işlemler için Ethereum ana ağını, hareket kabiliyeti için ise L2'leri kullanın. Ethereum ile L2 arasındaki fark, ödünleşimlere (tavizlere) dayanır. En derin mutabakat katmanına, en uzun güvenlik geçmişine ihtiyaç duyduğunuzda veya büyük miktarda değer taşırken Ethereum ana ağını kullanın. Çok daha düşük ücretler, daha hızlı onaylar ve takas, transfer ve uygulamalarda daha sorunsuz bir günlük deneyim istiyorsanız L2 kullanın. 

Özetle

• Ethereum ana ağı hâlâ maksimum mutabakat ağırlığı için en doğru adrestir; L2'ler ise Ethereum'u günlük kullanımda daha ucuz, daha hızlı ve daha pratik hâle getirmek için vardır. 

• Ağırlıklı olarak gönderim, takas, köprüleme yapıyor veya uygulama kullanıyorsanız, varsayılan olarak L2 genellikle daha iyi bir seçenektir. 

• Sizin için en önemlisi nihai mutabakat, muhafazakâr güven varsayımları veya daha seyrek aralıklarla büyük miktarda değer taşımaksa, ana ağ hâlâ yerini koruyor. 

• Günümüzün önde gelen Ethereum L2'leri de birbirinin aynısı değil: Arbitrum, Base ve OP Mainnet şu anda Aşama 1 optimistik rollup'lar olarak listelenirken, zkSync Era bir Aşama 0 ZK rollup olarak listelenmiştir ve dördü de gas tokeni olarak ETH kullanır.

Ethereum ana ağı ile bir L2 arasında seçim yapmaya çalışıyorsanız zaten doğru soruyu soruyorsunuz demektir. Önemli olan sonsuza kadar tek bir favori seçmek değil, yapılacak iş için en doğru yolu kullanmaktır.

Ethereum’un kendi dokümantasyonu artık ekosistemi ağların ağı olarak tanımlıyor: Ethereum mutabakat tabanıdır ve üzerinde kullanımı daha ucuz, hızlı ve kolay kılan birçok L2 inşa edilmiştir. Bu değişim önemli çünkü geçmişteki her şeyi ana ağda yapma alışkanlığı artık çoğu normal işlem için standart değil. Daha detaylı incelemeden önce kısa özet şöyle:

Ethereum, L2'leri Ethereum mutabakatı ile desteklenen yürütme katmanları olarak; Arbitrum, Base ve OP Mainnet'i Aşama 1 optimistik rollup'lar olarak, zkSync Era'yı ise Aşama 0 ZK rollup olarak tanımlar. Dördü de gas tokeni olarak ETH kullanır. 

Ethereum ve L2 Karşılaştırması

Ethereum ana ağı temel katmandır. Mutabakatın ve en derin güven varsayımlarının bulunduğu yerdir; ekosistemin büyük bir kısmı kesinliği ve ciddiyeti hâlâ burada ölçer. L2'ler ise işlemleri ana ağın dışında yürüten, ardından verileri veya kanıtları Ethereum'a geri göndererek onun güvenliğini devralan ayrı ağlardır. İşin asıl sırrı budur. 

Ethereum'dan tamamen uzaklaşmadan daha ucuz ve daha hızlı işlem yürütme imkanına sahip olursunuz.

Doğru zihinsel modelin neden "Ethereum mu L2 mi" değil de "Ethereum ve L2" olduğunu bu açıklıyor. Ana ağ çıpadır, L2'ler ise yollardır. Duruma bu şekilde baktığınızda kafanızdaki soru işaretlerinin çoğu kaybolur.

Ne zaman Ethereum ana ağını, ne zaman L2 kullanmalıyım?

Yaptığınız işlemin değeri veya önemi yanında işlem maliyeti küçük kalıyorsa Ethereum ana ağını kullanın. Bu genellikle daha büyük transferler, en derin mutabakat tabanını istediğiniz işlemler veya işlem sürecinde ekstra köprü veya rollup varsayımları istemediğiniz durumlar anlamına gelir.

İşlem rutin, sık, ücrete duyarlı veya kullanıcı deneyimine (UX) duyarlı olduğunda ise bir L2 kullanın. Stablecoin göndermek, küçük takaslar yapmak, bir uygulamayı test etmek, DeFi ile etkileşime girmek veya düzenli hareket etmek L2 kulvarına çok daha iyi uyar. Ethereum'un kendi L2 genel bakışı da artık bu ağları, Ethereum'u çok daha düşük maliyetle ve neredeyse anında yapılan işlemlerle kullanmanın yolu olarak açıkça sunuyor. 

Pratik bir analiz işe yarar. İlk düşünceniz "Sırf bir düğmeye tıklamak için bu kadar ödemek istemiyorum" ise muhtemelen bir L2 istiyorsunuzdur. İlk düşünceniz "Bu işlem önemli olduğundan ekstra karmaşıklık istemiyorum" ise ana ağ hâlâ doğru bir yanıttır.

L2'ler neden Ethereum'dan daha ucuz?

Çünkü işlemleri toplu hâle getirirler.

Rollup'lar birçok işlemi bir araya getirip paketler, ardından bu verileri Ethereum'a geri gönderir. Her kullanıcının ana ağ işlem maliyetini tek başına ödemesi yerine, maliyet rollup içindeki birçok kullanıcıya dağıtılır. L2 ücretlerinin genellikle çok daha düşük olmasının nedeni budur. Sihirbazlık değil; maliyet paylaşımı ve ana ağ dışı yürütmedir.

Ücret tartışmalarının kafa karıştırmasının nedeni de budur. İnsanlar konuyu kestirip atmak istercesine "Ethereum pahalı" derler. Ancak durum böyle değil. Asıl soru işlemi nerede yaptığınızdır. Ethereum ana ağı ile Ethereum destekli L2'ler artık aynı ücret ortamına sahip değildir. Ethereum'un kendi ağ sayfaları artık ortalama ana ağ işlem maliyetleri ile Ethereum destekli ağ maliyetleri arasında büyük bir uçurum olduğunu gösteriyor.

L2, Ethereum kadar güvenli mi?

Birçok kullanıcı için yeterince yakın ama tamamen aynı değil.

L2'ler ideal bir tasarımda güvenliği Ethereum'dan devralırlar; ancak L2'lerin daha yeni olduğunu, daha az savaş testinden geçtiğini, kendi güven varsayımları ve riskleriyle geldiklerini de göz önünde bulundurmalısınız. Her bir sistemin güncellemeleri, operatörleri, çekim işlemlerini ve sansür direncini nasıl ele aldığını öğrenerek bu durumu pratikleştirebilirsiniz. Düşünmenin doğru yolu budur: "Güvenli mi güvensiz mi?" yerine "Hangi ekstra varsayımlarla güvenli?" diye bakılmalıdır.

Güven sadeliği konusunda ana ağ hâlâ kazanır. Daha az katman, daha az hareketli parça ve acil bir durumda hatırlamanız gereken daha az şey vardır. Kullanılabilirlik konusunda ise L2'ler kazanır. Ödünleşim budur.

Temkinli bir cevap istiyorsanız şudur: Büyük inançlı pozisyonlarınızı mutabakat varsayımlarına daha fazla saygı göstererek saklayın, ardından kripto hayatınızın hareketli katmanı için L2'leri kullanın.

Arbitrum, Base, OP Mainnet ve zkSync karşılaştırması: Hangi L2 hangi kullanıcıya uygun?

Arbitrum

Yerleşik DeFi ağırlığına önem veriyorsanız Arbitrum bariz bir başlangıç noktasıdır. Sorusunuz "Ciddi bir DeFi ağırlığına sahip geniş bir Ethereum L2 istiyorsam nereden başlamalıyım?" ise Arbitrum hâlâ en net cevaplardan biridir. 

Base

Kolay ve yüksek aktiviteli kullanıma önem veriyorsanız Base güçlü bir seçenektir. Gas olarak ETH kullanan Aşama 1 optimistik rollup olarak listelenmiştir. Kullanım senaryonuz daha çok "Hızlı, ucuz günlük kullanım ve geniş bir uygulama rüzgarı istiyorum" şeklindeyse Base oldukça makul bir varsayılandır.

OP Mainnet

OP Stack veya daha geniş anlamda Superchain yönü sizin için önemliyse OP Mainnet doğal referans noktasıdır. Gas olarak ETH kullanan Aşama 1 optimistik rollup olarak listelenmiştir ve L1'e düzenli çıkışlar için hâlâ çok günlük gecikmeler içeren mevcut çekim mekanizmalarına sahiptir. Ekosistem uyumu sizin için önemliyse OP Mainnet "başka bir L2" olmanın ötesindedir. Aynı zamanda stratejik bir yoldur.

zkSync Era

ZK rollup tasarımının kendisi sizin için önemliyse zkSync Era takip edilmesi gereken seçenektir. Gas olarak ETH kullanan Aşama 0 ZK rollup olarak listelenmiştir. Bu durum "kötü" olduğu anlamına gelmez. Olgunluk profili ve güven modelinin yukarıdaki Aşama 1 rollup'larla tamamen aynı olmadığı ve tüm L2'lerin birbirinin yerine geçebileceğini varsaymak yerine onu kendi kategorisinde değerlendirmeniz gerektiği anlamına gelir.

Peki yeni başlayanlar için hangisi en iyisidir? Genellikle önünüzdeki görev için kafa karışıklığını en aza indirendir. Bu da genellikle en gösterişli söylemlere sahip zinciri değil; uygulamanızın, borsa çekim rotanızın veya walllet akışınızın zaten sorunsuz desteklediği zinciri seçmek anlamına gelir.

Önce ETH köprülemem gerekiyor mu?

Her zaman değil; burası birçok insanın yanlışlıkla kendisi için ekstra iş yarattığı yerdir.

Bazen en temiz hareket hiç köprüleme yapmamaktır. Bir platform veya borsa zaten istediğiniz L2'ye doğrudan çekim yapmanıza izin veriyorsa, bu önce ana ağa çekip sonra tekrar köprülemekten daha basit olabilir. Zaten bir zincirde varlığınız varsa ve başka bir zinciri kullanmanız gerekiyorsa, o zaman evet, bir tür köprüleme veya zincirler arası yönlendirme devreye girer.

Terminoloji burada önem kazanır. Köprü, değeri bir ağdan diğerine taşır. Takas (swap), elinizdeki varlığı değiştirir. Zincirler arası takas ise her iki fikri tek bir rehberli rotada birleştirir. walllet'ın kendi swap kılavuzu bu farkı net bir şekilde açıklıyor; modern walllet'ların önemli rakamları göstermeye devam ederken arka plan işlerini gizlemeye çalışmasının nedeni tam olarak budur. 

Pratik kural sıkıcıdır, zaten bu yüzden işe yarar: Mümkün olduğunca az adımlarla hareket edin. Her ekstra manuel adım; yanlış zinciri, yanlış tokeni veya yanlış gas varsayımını seçebileceğiniz başka bir potansiyel hata noktasıdır.

Gas tokenleri ve WETH: İnsanların yanlış bildikleri

İlk olarak ETH; Ethereum ana ağı, Arbitrum, Base, OP Mainnet ve zkSync Era üzerinde hâlâ yerel gas tokenidir. Bu durum, bir L2'de olsanız bile "Ethereum tarzı" ifadesinin "gas ortadan kalkıyor" anlamına gelmediği anlamına gelir. Aynı gas varlığının genellikle sizi takip ettiği ancak fee ortamının büyük ölçüde değiştiği anlamına gelir.

İkinci olarak WETH, yerel gas coin'iniz değildir. Ethereum.org'un WETH açıklaması bu konuda son derece nettir: 

WETH, uygulamalarda token standardı uyumluluğu için kullanılan ETH'nin ERC-20 sürümüdür; yerel ETH ise ağın ücretler için varsayılan olarak kabul ettiği şeydir. 

Elinizde WETH tutuyor olsanız bile, fee ödemek için harcanabilir yerel ETH'niz yoksa işlem yapamazsınız. Gas uyuşmazlığının insanların ayağına dolanmasının nedenlerinden biri budur. "Ethereum ile L2" arasındaki farkı teorik olarak anlayıp son adımda yine de takılabilirsiniz.

Ethereum ile L2 arasında fon taşırken yapılan yaygın hatalar

• En büyük hata, aynı adresin her yerde aynı bakiye anlamına geldiğini varsaymaktır. walllet'ın güncel Ethereum walllet'ı ve yanlış ağ kurtarma makaleleri bu noktayı önemle vurguluyor: Birçok EVM zinciri aynı 0x tarzı adres formatını kullanır, ancak varlıklar yine de ayrı defterlerde bulunur. Aynı adres şekli, farklı zincir, farklı gerçeklik. 

• İkinci hata, hedef zincirdeki gas'i unutmaktır. Yerel gas bağımlılığı, özellikle köprüleme yaptıktan veya zincirler arası token gönderdikten sonra insanların işlem ortasında mahsur kalmalarının en yaygın nedenlerinden biridir. walllet'ın gas soyutlama makalesi tam olarak bu sorun noktası üzerine yazılmıştır. 

• Üçüncü hata, ana ağa çekim işlemlerinin anında gerçekleştiğini varsaymaktır. Her zaman anında gerçekleşmezler ve bazı optimistik rollup'larda normal çıkış yolu çok günlük pencereler içerir. Base ve OP Mainnet üzerindeki normal çıkışlar ancak çok günlük meydan okuma süreleri ve bekleme sürelerinin ardından kullanılabilir hâle gelir. Geriye acilen dönmeniz gerekebilecek durumlar için bu önemlidir. 

• Dördüncü hata, tüm L2 güvenliğinin aynı olduğunu varsaymaktır. Ethereum.org bu tür tek tipleştirmeye karşı açıkça uyarıda bulunuyor. L2'ler evet, güvenliği Ethereum'dan devralır ancak aynı zamanda farklı kanıt modelleri, yönetişim yapıları, operatörleri ve yükseltme yolları olan daha genç sistemlerdir. 

walllet.com, Ethereum'un gerçek hayatta kullanılabilir hâle geldiği yere tam oturur

walllet.com kendisini donanım düzeyinde güvenlik, kurtarma kelimesiz (seedless) kurtarma ve senkronizasyon, geçiş anahtarı tabanlı erişim, gas ücretlerini herhangi bir tokenle ödeme gibi hesap soyutlama özellikleri ve diğer akıllı walllet kurallarına sahip saklama dışı (non-custodial) akıllı bir walllet olarak tanımlar. Gizlilik politikası ayrıca temel walllet'ın adınızı, kullanıcı adınızı, e-posta adresinizi veya telefon numaranızı gerektirmediğini; kullanıcılardan kurtarma kelimeleri, özel anahtarlar veya geçiş anahtarı kimlik bilgileri toplamadığını belirtmektedir.

Bu önemlidir çünkü Ethereum vs L2 konusu aslında bir walllet kullanıcı deneyimi (UX) sorusudur. İnsanların "kripto"ya yüklediği acıların çoğu aslında ağ karmaşasının, gas nedeniyle çıkmaza girmenin, çirkin onay süreçlerinin ve çok fazla manuel adımın getirdiği zorluklardır. walllet'ın kendi EVM walllet blog makalesi EVM walllet kılavuzu, yanlış ağ kurtarma kılavuzu, swap/köprü kılavuzu ve gas soyutlama açıklaması aracılığıyla bu hata noktalarının birçoğunu zaten ele almaktadır.

Peki walllet.com bu tablonun neresinde yer alıyor? Tam da Ethereum'un gerçek hayatta kullanılabilir hâle geldiği sınır çizgisinde. Kurtarma kelimeleriyle uğraşmadan, küçük gas bakiyeleriyle boğuşmadan veya adli bir bulmaca çözer gibi her işlemi analiz etmeden ana ağ ile L2'ler arasında hareket etmek istiyorsanız, walllet tam olarak bu kulvarda lider olmayı hedefliyor.

En bilinçli kullanıcılar, sanki biri sonsuza kadar kazanmak zorundaymış gibi "ana ağ mı yoksa L2 mi?" diye sormayacaklardır. Daha sakin bir soru soracaklardır: "Bu işlem için en doğru katman hangisi?" İşte bu alışkanlık paradan tasarruf sağlar, hataları azaltır ve Ethereum'un bir ev ödevi gibi hissettirmesini engeller. 

walllet'ı deneyin ve kurtarma kelimesi karmaşasını, gas kafa karışıklığını ve yanlış ağ hatalarını azaltmak için tasarlanmış bir walllet ile Ethereum tarzı ağlar arasında kolayca hareket edin.